Programmatisch toetsen binnen Sportkunde bij de HAN: leren met ruimte en verantwoordelijkheid

Programmatisch toetsen vraagt iets anders van studenten dan traditioneel onderwijs. Binnen de opleiding Sportkunde aan de HAN wordt deze manier van toetsen ingezet om leren, ontwikkelen en toepassen dichter bij elkaar te brengen. In een focusgroepgesprek deelden drie vierdejaars Sportkunde-studenten hun ervaringen met programmatisch toetsen. Hun verhalen laten zien wat deze manier van toetsen oplevert en waarom het voor veel studenten beter aansluit bij leren in én voor het werkveld.

Van presteren naar ontwikkelen

Waar traditioneel onderwijs vaak draait om één toetsmoment, verschuift bij programmatisch toetsen binnen Sportkunde de focus naar het leerproces. Studenten werken gedurende een langere periode aan producten die ze stap voor stap verbeteren op basis van feedback. Dat verandert ook het gevoel rondom beoordelen en inleveren:

“Je bent continu aan het bouwen aan je product. Niet zoals bij een tentamen, waarbij je hoopt dat het goed genoeg is na één keer presteren. Hier verbeter je stap voor stap. Daardoor voel je minder onzekerheid: je weet wat de bedoeling is, je krijgt steeds feedback, en je groeit echt in het proces.”

Niet één moment bepaalt het resultaat, maar het gehele traject. Studenten verzamelen gedurende het jaar bewijs voor hun ontwikkeling en werken daarbij toe naar vastgestelde leeruitkomsten. In plaats van één eindtoets, laten zij stap voor stap zien hoe zij zich ontwikkelen binnen die leeruitkomsten.

Minder spanning, meer zekerheid

Doordat studenten voortdurend feedback ophalen en verwerken, wordt het eindmoment minder spannend. Inleveren voelt minder als een moment van afrekenen en meer als een logisch resultaat van het leerproces:

“As je genoeg feedback hebt gevraagd, weet je al dat je product goed is voordat je het inlevert. Je voelt veel minder druk dan bij een tentamen, omdat je continu al bezig bent met verbeteren. Het eindproduct is eigenlijk geen verrassing meer.”

Studenten ervaren hierdoor meer rust en zekerheid. Het leren wordt ook duurzamer. Eén student beschrijft dat verschil helder:

“Na een tentamen weet ik meestal niks meer. Nu kan ik precies vertellen wat ik dit jaar heb gedaan en geleerd.”

Leren in een community: samen én zelfstandig

Hoewel programmatisch toetsen veel zelfstandigheid vraagt, staan studenten er niet alleen voor. Binnen Sportkunde leren studenten in een community, waarin zij samen optrekken, meekijken met elkaars werk en elkaar verder helpen. Dat gebeurt bijvoorbeeld tijdens bijeenkomsten waarin producten worden besproken, feedbacksessies met medestudenten en informele momenten waarop ervaringen worden gedeeld.

Iedere student is verantwoordelijk voor zijn of haar eigen leerproces, maar draagt tegelijkertijd bij aan het leren van anderen. Die wisselwerking is belangrijk. Studenten benoemen dat zij vaak nieuwe inzichten krijgen door het werk van anderen te zien en door met elkaar in gesprek te gaan:

“Je leert meer van anderen dan wanneer je alles alleen doet.”

De community ondersteunt daarmee niet alleen het leren, maar ook het ontwikkelen van zelfsturing. Je leert niet alleen wat je doet, maar ook hoe je leert.

De rol van docenten: begeleiden en uitdagen

Docenten spelen binnen programmatisch toetsen een andere, maar belangrijke rol. Zij zijn onderdeel van de leercommunity en begeleiden studenten zowel op inhoud als op het ontwikkelen van zelfsturende vaardigheden. In plaats van vooral te beoordelen, ligt de nadruk op het ondersteunen van de ontwikkeling van studenten.

Feedback van docenten is gericht op groei en helpt studenten om hun leerproces bij te sturen. Zoals studenten aangeven, wordt feedback niet ervaren als kritiek, maar als iets wat je verder helpt:

“Feedback is geen kritiek; het is bedoeld om je verder te helpen.”
“Feedback is een cadeautje.”

Deze manier van begeleiden verschilt van wat veel studenten gewend zijn uit eerdere opleidingen, maar sluit goed aan bij de professionele praktijk waarin reflectie en ontwikkeling centraal staan.

Voorbereiding op het werkveld

Veel studenten herkennen in programmatisch toetsen hoe werken in het sport- en beweegdomein eruitziet. Ook daar draait het om samenwerken, afstemmen, feedback verwerken en verantwoordelijkheid nemen. Door te werken met leeruitkomsten, feedback en praktijkgerichte opdrachten ervaren studenten deze manier van toetsen als realistisch en relevant.

Tot slot

Programmatisch toetsen binnen Sportkunde aan de HAN vraagt zelfstandigheid, reflectievermogen en actief omgaan met feedback. Tegelijkertijd bieden de community en de begeleiding van docenten houvast. De ervaringen van deze drie vierdejaars studenten laten zien dat deze manier van toetsen kan leiden tot minder stress, duurzamer leren en meer eigenaarschap. Of, zoals één student het kernachtig samenvat:

“Je haalt eruit wat je er zelf in stopt.”