COOK3R: kookhulpmiddel voor ouderen met dementie bedacht door HAN-onderzoekers

Om thuiswonende mensen met beginnende dementie toch in staat te stellen veilig zelfstandig te blijven koken is bij het Lectoraat Architecture in Health van de Hogeschool Arnhem en Nijmegen (HAN) een geweldig idee ontstaan! De onderzoekers bedachten COOK3R, een kookhulpmiddel voor ouderen met beginnende dementie (vergeetachtigheid). Dit is een slimme, interactieve kookplaat die ‘meedenkt’ bij het bereiden van maaltijden en gebruikers ‘begeleidt’ bij het koken.

Het apparaat ondersteunt de gebruiker (waar nodig) tijdens het koken door gesproken instructies, licht- en of geluidsignalen. Bovendien stopt het apparaat automatisch met verwarmen wanneer een gerecht gaar is.

Hoe werkt het?

Afhankelijk van de fase van dementie hebben gebruikers zelf de boodschappen gedaan en de gerechten voorbereidt. Of deze laten klaarzetten door de thuiszorg of een mantelzorger. De COOK3R vraagt de gebruiker vervolgens om de ingrediënten in één van de bijbehorende pannen te leggen en deze op de inductieplaat van het kookhulpmiddel te zetten.

Met een speciale tablet kan de gebruiker, de thuiszorg of een mantelzorger de pan en de kookplaat laten weten welke gerechten worden bereid, aan de hand waarvan de bereidingstijd wordt bepaald.

Wanneer gebruikers een pan ‘te vroeg’ van de kookplaat halen, wordt hen gevraagd deze terug te plaatsen en wanneer een gerecht ‘klaar’ is stopt de COOK3R met garen. Het apparaat reageert hiermee op de acties of het uitblijven van acties van de gebruiker en zorgt ervoor dat de gerechten gelijktijdig klaar zijn, waarna ze het signaal krijgen dat de maaltijd kan worden opgediend.

Wat maakt COOK3R innovatief?

Doordat de COOK3R ondersteuning biedt bij een activiteit die voor veel van deze mensen waardevol is en een belangrijk deel van het dagelijks leven vormt, sluit deze innovatie goed aan bij de doelstellingen van positieve gezondheid en Active Ageing. Bovendien worden de eindgebruikers in elke fase van het ontwikkelproces actief betrokken, zodat de COOK3R zo goed mogelijk aansluit bij wensen en behoeften.

De innovatie heeft echter alleen kans van slagen wanneer deze wordt geïntegreerd in de fysieke en sociale omgeving van de doelgroep én past bij de behoeften en wensen van zorgprofessionals én mantelzorgers die hen ondersteunen. Hiervoor is het noodzakelijk om de COOK3R uitgebreid met én bij de doelgroep te testen, bij voorkeur in hun eigen omgeving over een langere periode.

Daarnaast lijkt het de moeite waard om na te gaan hoe (het gebruik van) de COOK3R betaalbaar kan blijven voor een brede groep mensen zonder concessies te hoeven doen aan de innovativiteit en kwaliteit van het hulpmiddel. Bijvoorbeeld door te verkennen hoe verhuur van het apparaat via de thuiszorg eruit zou kunnen zien.

Wat kan de meerwaarde zijn voor andere doelgroepen?

Het is interessant om na te gaan hoe de COOK3R ook voor andere doelgroepen met geheugenproblemen ondersteuning bij het koken zou kunnen bieden. De onderzoekers van het Lectoraat Architecture in Health zijn momenteel bezig om de mogelijkheden hiervoor te in kaart te brengen, waarbij samenwerking met het bedrijfsleven om de COOK3R uiteindelijk naar de markt te brengen tot de mogelijkheden behoort.

Testlocatie om te leren van gebruikers

De onderzoekers kregen bovendien de mogelijkheid om hun innovatie voor te leggen aan mantelzorgers van de doelgroep. Met behulp van een subsidie van Regieorgaan SIA is – in samenwerking met experts van Innofest – het idee geopperd om de COOK3R te testen op een festival. Maar dat ging, vanwege de coronamaatregelen, dit jaar niet door. 

Als alternatief bedacht Innofest dat de Vlielandse camping Stortemelk een goede testplek zou kunnen zijn. Normaliter overnachten hier bezoekers van het festival Into the Great Wide Open. Eigenlijk is de camping ook niet veel anders dan een festival. Mensen zijn een beetje in dezelfde stemming. Ze zijn ontspannen. Staan open voor nieuwe ervaringen.

Zo hadden de HAN-onderzoekers toch de kans om in alle rust hun kookplaat voor mensen met geheugenproblemen te testen. “We wilden zo’n 30 mensen spreken”, vertelt onderzoeker Ivo Maathuis. “En dat is ook gelukt.”

“De vraag waar we antwoord op wilden hebben, is of mensen het ook echt gaan gebruiken”, vertelt onderzoeker Moniek van Loon. Maar daarvoor konden ze op Stortemelk niet direct terecht bij de beoogde doelgroep. “Maar wel bij dertigers, veertigers en vijftigers die wellicht mantelzorger zijn voor hun vader of moeder. We kregen veel mooie reacties. En ook nieuwe inzichten. Daar kunnen we weer verder mee!”

Liesbet Rabbinge maakt ook deel uit van het onderzoeksteam. “We hoorden terug van mensen dat ze hun naasten met geheugenproblemen zouden durven laten koken met de COOK3R. Dat schept vertrouwen. Bovendien zou het meerwaarde hebben als de COOK3R in een vroegtijdig stadium wordt geïntroduceerd.”

Bij welke opleidingen is het lectoraat betrokken?

Het Lectoraat Architecture in Health is betrokken bij onderwijsontwikkelingen en -vernieuwingen in de opleidingen Bouwkunde en Civiele Techniek door het implementeren van een onderzoeksleerlijn.

Bronnen: Geron tijdschrift, Leeuwarder Courant
Foto’s: Liesbet Rabbinge en Dian Kors