Breinleren: over de basisbehoeftes van het brein en hoe je het leren kunt ondersteunen

Wat zijn de belangrijkste inzichten over de werking van onze hersenen? En hoe kun je deze inzichten benutten in jouw onderwijs om het leren van studenten te ondersteunen? Deze vragen stonden centraal tijdens de online etalagebijeenkomst Breinleren op 26 juni. Joes van de Wiel en Loes Vos van de opleiding Mondzorgkunde namen de deelnemers mee in de 7 basisbehoeften van het brein en lieten hen nadenken over wat die behoeftes kunnen betekenen voor hun eigen onderwijs. Dat gebeurde op een interactieve manier doordat de bijeenkomst was gelardeerd met diverse stellingen over het brein waarop de deelnemers mochten reageren. Als reactie gaven deelnemers terug dat het niet alleen heel leerzaam en interessant was, maar ook een mooi voorbeeld van hoe je een online bijeenkomst kunt vormgeven.

De 7 basisbehoeftes voor het brein zijn veiligheid, emoties, voeding, beweging, connectie, actie en herhaling. Deze behoeftes hangen samen met drie belangrijke gebieden in het brein: het “reptielenbrein”, het “zoogdierenbrein” en het “mensenbrein”. Om tot leren te komen in het “mensenbrein” zul je in het onderwijs ook aandacht moeten besteden aan de andere twee gebieden, was een belangrijke boodschap. Op hun eigen website Mind your Own Business lichten Joes en Loes de basisbehoeftes en anatomie van het brein verder toe. Bekijk hier de powerpoint van de bijeenkomst.

Veiligheid
Start van de bijeenkomst was meteen een voltreffer. De deelnemers werden gevraagd een liedje te schrijven en 1 van de 63 deelnemers zou “at random” door het systeem worden verzocht dit liedje online voor te dragen. Meteen een link naar de eerste basisbehoefte van het brein: veiligheid. Wat gebeurt er met je aandacht en concentratie als je je niet veilig en/of gestrest voelt? Die wordt minder en dat ervoeren de deelnemers zo bleek. Gelukkig hoefde niemand zijn lied ten tonele te brengen, op een enkele volhardende deelnemer na die graag wilde zingen. Verklaring voor dit gevoel zit in het “reptielenbrein” dat gaat over primaire instincten, zoals overleven, vluchten, vechten of bevriezen. Belangrijk in onderwijssituaties is dat dit reptielenbrein “op zijn gemak wordt gesteld”, bijvoorbeeld door aandacht te hebben voor voorstellen en elkaar leren kennen, het samen afspraken maken over een veilig leerklimaat, maar ook door te complimenteren en mensen op hun gemak te stellen bijvoorbeeld.

Emoties, voeding, beweging
Daarnaast is er een “zoogdierenbrein” dat bestaat uit o.a. de amygdala en hippocampus. De eerste is sterk gekoppeld aan waarnemen en emoties, de tweede aan geheugenopslag. Emoties zijn heel krachtig bij het onthouden. Iedereen weet bijvoorbeeld waar hij of zij was op 11 september 2001 of herinnert zich zijn of haar eerste kus. Vraag is dus wat je kunt doen met emoties in een leerproces? Bijvoorbeeld: complimenteren, spannende verhalen vertellen (storytelling), films of multimedia gebruiken, feedback op het proces, etc.

Over het belang van goede voeding en beweging voor het brein wordt veel gezegd en geschreven, maar wat kun je ermee in het onderwijs? Laat je studenten bewegen in de klas bijvoorbeeld of ga tijdens pauzes een stukje wandelen. Bouw tijdens online lessen ook pauzemomenten in waarin je studenten aanmoedigt even achter hun laptop weg te lopen om bijv. koffie (of beter: water) te halen of een bewegingsoefening te doen. Wist je dat het drinken van voldoende water goed is voor je concentratie. Door op de dag tijdens het werk of studie voldoende water te drinken blijf je beter geconcentreerd.

Connectie, actie, herhaling
Leren is nieuwe neurale verbinden maken of bestaande verbindingen versterken binnen een neuraal netwerk. Krachtig is het stimuleren van het brein tot het maken van connecties. Daarom werkt mindmappen heel goed. Ons brein werkt associatief en juist dat komt in een mindmap tot uiting. Het helpt nieuwe kennis te koppelen aan reeds bestaande voorkennis. Bovendien stimuleert mindmappen je actief met de stof aan de slag te gaan! Niet voor niets vroegen Joes en Loes de deelnemers hun eigen mindmap van de inhoud van de etalagebijeenkomst te maken. Inspiratie voor mindmappen is het boek van Tony Buzan.

Ook goed voor het maken van connecties en het onthouden is het betrekken van alle zintuigen. Hoe kun je bijvoorbeeld reuk inzetten in het leerproces? Bij de ene opleiding is dat wellicht makkelijker dan de andere, maar er zijn zeker wel manieren. Bijvoorbeeld proeven bij Voeding en Diëtiek, reuk bij Verpleegkunde of Mondzorgkunde (hoe ruikt een ontsteking bijvoorbeeld), maar ook bij andere vakgebieden kan het.

Tot slot is herhaling heel krachtig bij het leren. Vanuit de deelnemers werd als voorbeeld genoemd het onthouden van de Duitse voorzetsels voor bijv. de derde naamval (mit, nach, bei, seit, etc.). Vaak zijn deze aangeleerd door veel herhaling, soms ook ondersteund door actief leren met muziek (ook heel krachtig!). Dergelijke patronen zijn zo ingesleten, dat je ze nooit meer vergeet.

Loes en Joes, dank voor de inspirerende etalagebijeenkomst!
Dit blogbericht is gebaseerd op mijn eigen persoonlijke mindmap van de bijeenkomst als deelnemer 😉