Bouwstenen voor het leren in online communities

Door Niels Maes en Marijn Post

We merken dat er vanuit het onderwijs toenemende interesse is om het leren te organiseren en vorm te geven in communities die voor een wezenlijk deel ook online vorm krijgen. Niet alleen vanuit het onderwijs zelf, maar ook leveranciers van tooling en online leeromgevingen gaan er vaak prat op dat hun tools het leren in “communities” ondersteunen. Een vaak genoemd model voor het leren in communities, dat ook in deze tijd van Corona regelmatig de revue passeert (zie bijv. Barend Last en SURF), is het community of inquiry model (Garrison et. al, 2008).

Marijn Post pikte dit model op en wilde dit gebruiken om docenten te helpen bij het vormgeven van online en blended learning waarbij leren in communities belangrijk is. Ze stuitte daarbij op eerder werk van mij (Niels) op deze blog. In het verleden ben ik zelf betrokken geweest bij het ontwerpen en uitvoeren van onderwijs met online communities in het kader van het opleidingsconcept Virtual Action Learning: een onderwijsconcept waarin studenten en docenten doelgericht met elkaar kennis construeren en de online leeromgeving (VLC/PFC) de spil vormt voor feedback en reflectie. Elementen uit dit concept zijn binnen de HAN o.a. geïmplementeerd bij sociale studies (minor global awareness, 2013). Destijds viel me op dat inzichten uit Community of Inquiry en Virtual Action Learning sterk overeenkomen.

We besloten onze krachten te bundelen. Samen hebben we nagedacht over wat we in deze coronatijd met deze oude en nieuwe inzichten – opgedaan uit literatuur en eigen praktijkervaringen – kunnen doen en hoe we die ter beschikking kunnen stellen aan docenten. Dat leidde voor ons beide tot een proces van leren waarvan we het resultaat graag willen delen en waarbij we tevens open staan voor feedback om het verder te verbeteren.

Wiki Bouwstenen voor het leren in online communities
Het resultaat is een wiki, gebouwd in Wikiwijs, met daarin een zestal bouwstenen voor ontwerp en uitvoering van online en blended onderwijs. Naar onze mening zijn de bouwstenen relevant voor onderwijs waarin de online component een wezenlijke plaats inneemt – zo niet de spil vormt – en leren van en door elkaar een kerncomponent is. Het community of inquiry model gebruiken we als kapstok en we relateren de bouwstenen aan dit model.

Iedere bouwsteen voorzien we van praktische tips, literatuur, modellen en/of voorbeelden uit de praktijk (good practices) die wij binnen of buiten de HAN kennen. Sommige bouwstenen zijn verder uitgewerkt dan andere. Deze krijgen later invulling. De bouwstenen zijn niet uniek voor het concept Community of Inquiry, maar kunnen ook voor andere vormen van online en blended learning relevant zijn. Idem voor de praktische tips, voorbeelden en modellen.

We beogen hiermee een praktisch hulpmiddel te creëren dat docenten en ontwikkelaars inspireert bij het ontwerpen en uitvoeren van online en blended onderwijs waarin de online component een wezenlijke plaats inneemt en leren van en door elkaar een kerncomponent is.

Work in progress
Dit werk is een work-in progress. We nodigen iedereen expliciet uit om suggesties te doen om de bouwstenen aan te vullen of aan te scherpen, alsmede om voorbeelden of modellen aan te dragen! We zijn lerende op de domeinen online en blended onderwijs en waarderen feedback. O.a. met de reacties die we krijgen scherpen we de wiki verder aan.

Wiki en bouwstenen
Je vindt de wiki met bouwstenen hier. De bouwstenen – die nader worden uitgelegd in de wiki – zijn:

    1. Plan activiteiten die bijdragen aan groepsbinding. Zowel formeel als informeel.
    2. Investeer in het creëren van een open en veilig leerklimaat en cultuur van samen leren
    3. Modereer!
    4. Werk met uitdagende opdrachten of taken die stimuleren tot activerende leeractiviteiten
    5. Ondersteun studenten bij het leren
      • Oriënteer op de doelen en het leerproces
      • Plan online en face-to-face werkvormen en heb aandacht voor de samenhang tussen de werkvormen.
      • Organiseer feedback en stimuleer studenten tot kritische reflectie
      • Ondersteun het zelfregulerend vermogen van studenten
    6. Optimaliseer de online leeromgeving