Kansen van digitale transformatie voor het mkb

Dinsdag 17 november jl. vond het webinar ‘Succes met digitalisering in de Smart Industry’ plaats met als doel mkb-ondernemers te inspireren over de mogelijkheden van digitalisering. Sprekers Steffi Menten, promovenda Radboud Universiteit, Erik van der Garde, CEO Oceanz 3D Ede, Jellard Koers, CEO Suplacon Emmeloord, en Ben Cornelissen, projectmanager Digitale Werkplaats Arnhem Nijmegen, DWAN, deelden hun kennis en ervaring met vijftig deelnemers. Steffi Menten startte het webinar met een interessant verhaal over haar promotieonderzoek naar industry 4.0 en de digitale transformatie daarbij. In een aanvullend interview vertelt Steffi in dit artikel over kansen en mogelijkheden hiervan voor het brede mkb. Het webinar is een initiatief van BOOST Smart Industry, DWAN en Movedigi: digitale werkplaats regio Zwolle. Het webinar terugkijken? Klik hier.

Steffi menten, promovenda digitale innovatie

Na het behalen van haar master Innovation and Entrepreneurship, RU, is Steffi Menten in 2019 gestart met haar promotieonderzoek ‘Embracing Industry 4.0’. Dit onderzoek gaat over digitale innovatie in de maakindustrie, specifiek de regio Oost-Nederland. Naast haar functie aan de Radboud Universiteit geeft Steffi les in innovatie en big data analytics aan de HAN_University of Applied Sciences.

 

Wat is digitale transformatie?

Digitale transformatie is een bedrijfsomvattende verandering die gerealiseerd is met als doel digitale technologieën te implementeren in nieuwe businessmodellen. Een voorbeeld hiervan is het stroomlijnen van productielijnen door het inzetten van nieuwe digitale mogelijkheden. Digitale transformatie is opgebouwd uit drie stappen:

  1. digitalisatie: analoge informatie omzetten in digitale informatie die door computers verwerkt kan worden;
  2. digitalisering: het aanpassen van bestaande businessmodellen door bijvoorbeeld een nieuw digitaal communicatiekanaal toe te passen;
  3. digitale transformatie: het vormen van compleet nieuwe businessmodellen.

Digitale transformatie is veel meer dan alleen het online verkopen van producten. Het is de eerste stap richting de digitale transformatie, en valt eigenlijk meer binnen digitalisering.

 

Wat houdt industry 4.0 in voor mkb-bedrijven?

“De inzet van industry 4.0 door het mkb is nog klein. Ten eerste omdat een groot gedeelte van het mkb nog niet bezig is met industry 4.0. Ongeveer 10% van het mkb is redelijk gedigitaliseerd. Bij

Industrial revolution

Spectral Engines (2018)

de overige bedrijven is dit niet het geval. Bij deze organisaties is het gebruiken van een Excelsheet voor het bijhouden van bestellingen al bijzonder. De digitaliseringsgraad is daarmee laag te noemen. Waar grote bedrijven tijd en geld hebben om complete processen in één klap te digitaliseren, zie je dat dit bij mkb’ers niet het geval is. Deze kleinere bedrijven hebben vaak niet de mankracht om een werknemer zich te laten focussen op digitale transformatie. Bij bedrijven die zich wel bezighouden met industry 4.0, ontstaan er compleet nieuwe businessmodellen. Hiermee genereren zij onder andere meer inkomsten. Daarnaast zie je dat zo’n bedrijf andere klanten en ook medewerkers aantrekt. Er verandert dus best wel iets.”

 

Welke branches zullen het meest gebaat zijn bij industry 4.0?

“Ik denk vooral de maakindustrie. Bedrijven met minimaal 20 personen, een productielijn en verdelingen in functies. Deze organisaties hebben de middelen om voor hen interessante technieken toe te passen en hebben tevens de mankracht om deze verandering op poten te zetten. Voor deze bedrijven zullen technologieën, zoals ‘the industrial internet of things’, ‘cloud computing’ en ‘additive manufacturing’ een belangrijke rol kunnen gaan spelen in de toekomst.

Iemand die in zijn vrije tijd in zijn eentje fietsen in elkaar zet, zal niet zoveel hebben aan het investeren in digitale technologie. Natuurlijk zijn er ook branches die minder zullen hebben aan industry 4.0 ondanks dat voor bijna alle branches wel een toepassing te bedenken valt.”

Startup Europe Partnership (2018)

“Voor diverse branches kan ik mogelijke oplossingen bedenken, zoals voor retail of toerisme in de vorm van een interactieve stadswandeling met virtual reality. Of een supermarkt-app die een route voor je uitstippelt in de winkel langs de producten die je nodig hebt. De vraag is natuurlijk wel of de uitkomst de investering waard is.”

 

Webinar terugkijken?

Het webinar vindt u hier online terug.

 

Wat is belangrijk binnen industry 4.0?

Industry 4.0 draait in grote lijnen om interconnectiviteit: het verbinden van de digitale wereld onderling en ook het verbinden van machines onderling. Het is belangrijk voor bedrijven zoveel mogelijk online te gaan en met elkaar te verbinden.

In de 24-uurs-economie waar wij ons naartoe bewegen, verwacht de klant een bedrijf om 20.00 uur nog te kunnen bellen. Ze kunnen namelijk gewoon tot 22.00 uur boodschappen doen, dus waarom zouden andere bedrijven dat niet kunnen. Om niet 24/7 personeel beschikbaar te hoeven hebben is een online-omgeving de beste oplossing.

Daarnaast wordt het door industry 4.0 steeds belangrijker om services te verkopen.

Bedrijven gaan steeds meer richting een abonnementsvorm. Klanten worden steeds meer volledig ontzorgd. Er wordt gevraagd naar een oplossing voor een probleem in plaats van een middel om het probleem zelf op te lossen. De gemeente wil ijsvrijewegen in plaats van strooiwagens: die rijden soms niet omdat de wagens pas gerepareerd kunnen worden als ze daadwerkelijk defect geraakt zijn. Er wordt een output verkocht in plaats van een product. Dit is een van de mogelijkheden van digitale transformatie.

 

Wat kan een mkb’er doen op het gebied van digitale transformatie?

“Veel mkb’ers hebben enigszins dezelfde mentaliteit. Ze beginnen heel pragmatisch. Digitalisering is voor hen wat moeilijker zelf te realiseren. Het is daarom af te raden om zonder plan gewoon te beginnen.”

Hoewel het vanwege gebrek aan tijd en financiële middelen voor mkb’ers vaak moeilijk is om een digitale transformatie te realiseren, is het zeker niet onmogelijk. De mkb’er kan zich beter eerst gaan oriënteren bij bijvoorbeeld een fieldlab of een bedrijf in de regio dat al wat verder is op het gebied van digitalisering. Op deze manier kunnen ze om hulp vragen over de beste aanpak. Vaak resulteert dit in praktische tips, waarmee ze aan de slag kunnen gaan. Wanneer ze weten op welk punt ze willen starten, is het zaak om de medewerkers zo snel mogelijk mee te krijgen. Ze kunnen een innovatiemakelaar inschakelen als dit moeilijk is of niet optimaal verloopt. De innovatiemakelaar helpt bij dit traject. 

 

Hoe krijgt de ondernemer inzicht in wat digitale transformatie kan betekenen voor zijn organisatie?

In de regio Oost-Nederland staat iedereen open voor samenwerkingen. Dat is de kracht van deze regio. Wees niet bang bij andere bedrijven te kijken wat zij hebben gedaan en wat het hen heeft opgeleverd. Haal inspiratie uit de succesverhalen van anderen. Maak vooral gebruik van de kennis van anderen, zoals fieldlabs en innovatiemakelaars.”

 

Hoe komt een digitale transformatie tot stand?

Een digitale transformatie wordt vaak ingezet naar aanleiding van een veranderingsinitiatief. Zo’n initiatief ontstaat vaak bij een CEO die lezingen of seminars bezoekt, en daardoor input krijgt van de omgeving over wat er beter kan, en ook door een medewerker die merkt dat er op praktisch vlak dingen beter kunnen worden georganiseerd. Hij of zij deelt zijn visie over eventuele verbeteringen.

Binnen het bedrijf zijn er vaak mensen die het daarmee eens zijn en de visie overnemen. Dat is een belangrijke schakel in de verandering. “Zo kan het bijvoorbeeld zijn dat een innovatiemakelaar in een bedrijf achter de visie van de directeur staat en daardoor op zoek gaat naar projecten en klanten die daarbij aansluiten. Zo kan een werkwijze veranderen omdat nieuwe opdrachten anders zijn ingedeeld dan vroeger.” De mensen die een visie overnemen en er werk van maken noemen we ‘change agents’.

 

Wat is een change agent?

Change agents zijn mensen binnen of buiten een organisatie die een belangrijke rol hebben in een organisatieverandering. Bij een grote verandering, zoals een digitale transformatie, zie je vaak dat er verschillende change agents met verschillende rollen ontstaan. Bijvoorbeeld iemand die zich bezighoudt met het technische aspect, met het meekrijgen van de medewerkers, met het digitaliseren van de productie en iemand die contact houdt met externen en bijvoorbeeld de laatste trends monitort. Zo heeft iedereen zijn eigen rol. Change agents zorgen ervoor dat een veranderingsinitiatief soepel geïmplementeerd kan worden in een bedrijf.

 

Wat is van belang bij een digitale transformatie?

Steffi kijkt in haar onderzoek naar de organisatieveranderingen die gepaard gaan met digitale transformatie. Hoewel deze transformatie vooral gaat om de toepassing van een nieuwe technologie, is dat niet het belangrijkste aspect. Het komt namelijk ook voor dat een veranderingsinitiatief niet van de grond komt.

Het is belangrijk dat er genoeg draagkracht is voor het veranderinitiatief. Alle medewerkers zullen moeten meebewegen in de digitale mindset. Wanneer medewerkers het niet eens zijn met de verandering of het niet begrijpen, kan er weerstand tegen ontstaan. Daardoor wordt het moeilijker de verandering soepel door te voeren. Goede communicatie en samenwerking zijn hierbij cruciaal.

“Een van de bedrijven binnen mijn onderzoek heeft bijvoorbeeld een futuroloog ingeschakeld. We noemen dit bedrijf X. Hij heeft aan al het personeel een verhaal verteld waarom digitaal de toekomst is. Hierdoor is het personeel vanaf het begin meegenomen in het proces. Samen hebben zij onderzocht hoe zaken anders uitgevoerd kunnen worden.

De Digitale Werkplaats Arnhem Nijmegen voert vergelijkbare acties uit voor overheid en ondernemers met de aangeboden dienst ‘Creatieve sessie online ondernemen’.

Bedrijf X is tot de conclusie gekomen, dat ze gebruik gingen maken van robots. Een aantal medewerkers zag dit niet zo zitten, omdat het werk dan minder met sleutelen te maken had waaraan ze veel werkplezier beleven. Dit heeft het bedrijf opgelost door een aparte afdeling op te richten waardoor de medewerkers toch hun werkzaamheden konden doorzetten. De medewerkers die het wel leuk vonden om met robots te werken bleven, aan de grote productielijn staan. Wanneer een veranderingsinitiatief positief uitpakt, zie je vaak dat bedrijven nieuwe werkwijzen bedenken. Zo begint het weer van voor af aan.”

Als er niet voldoende draagkracht ontstaat of als medewerkers niet voldoende meegenomen worden in de verandering, kan het zijn dat er uiteindelijk niets gebeurt. Een voorbeeld hiervan is Bedrijf Y. Dit bedrijf was jarenlang de voorloper op hun vakgebied. Toen de ondernemer zag dat digitale fotografie steeds belangrijker werd, heeft hij daar veel in geïnvesteerd en helaas toch de slag gemist, omdat het management vond dat ze zich beter bezig konden houden met hun eigen sterktes. Hierdoor verloren zij hun sterke positie en zijn ze achteropgeraakt.

 

Welke rol kan de digitale werkplaats spelen in industry 4.0 of een digitale transformatie?

De digitale werkplaats kan een ondersteunde rol spelen, bijvoorbeeld helpen met het organiseren van een creatieve sessie waarin draagvlak voor een veranderinitiatief gecreëerd wordt onder medewerkers. Ook kan de digitale werkplaats helpen met de eerste stappen richting een digitale transformatie, door bijvoorbeeld te adviseren en te ondersteunen bij de online marketing en advies geven over de digitaliseringsmogelijkheden van de organisatie.

Een deel van het onderzoek van Steffi gaat over de rol die fieldlabs en digitale werkplaatsen kunnen spelen en welke waarde zij hebben op de langere termijn voor het mkb. Deze resultaten deelt zij met ons naar verwachting in februari 2021.

 

Samenvatting

Digitale transformatie en industry 4.0 zijn van groot belang voor het mkb. Ondanks dat de schaal hiervan nog klein is, zal dit de komende tien jaar behoorlijk veranderen. Het is als bedrijf belangrijk mee te bewegen met digitalisering anders, zou het zomaar kunnen zijn dat deze organisaties achteropraken. Wanneer je als ondernemer stappen wilt zetten richting een digitale transformatie, is het belangrijk niet zomaar te beginnen maar een plan te ontwikkelen. Neem een kijk bij andere bedrijven in de regio die al digitalisering toegepast hebben, zoals de sprekers van Oceanz 3D en Suplacon. De cultuur in Oost-Nederland is open en behulpzaam. Neem contact op met de digitale werkplaats. Zij kunnen ondersteunen en adviseren bij dit veranderproces.

DWAN biedt verschillende diensten aan o.a:

  • het organiseren van een creatieve sessie waarmee we samen met ondernemers en medewerkers de beste manieren om veranderingen door te voeren onderzoeken. Op deze manier creëren we groter draagvlak.
  • samen met de ondernemer onderzoek verrichten naar de mogelijkheden voor het vernieuwen van (online) diensten, klantervaring, online marketing, procesoptimalisatie, business intelligence en digitalisering mkb

 

Meer weten / Aanmelden?

Benieuwd naar diensten van DWAN? Zie ons aanbod en werkwijze. Informatie is ook op de site geplaatst: www.han.nl/dwan. Contact: DWAN@han.nl. Aanmelden voor het verkennen van de digitaliseringsmogelijkheden kan ook hier.